Tanzaku là gì? Ý nghĩa thẻ điều ước trong lễ Tanabata Nhật Bản

Nếu từng ghé Nhật Bản vào những ngày hè, bạn có thể bắt gặp những cành tre được trang trí bằng vô số dải giấy đủ màu, đung đưa trong gió. Đó là Tanzaku những mảnh giấy nhỏ nơi người Nhật gửi gắm mong ước trong mùa Tanabata. Đằng sau hình ảnh giản dị ấy là câu chuyện về một phong tục đã được lưu truyền và thay đổi theo thời gian. Vậy những điều ước được viết như thế nào, mỗi màu giấy mang ý nghĩa gì và du khách có thể tự mình trải nghiệm ra sao? Cùng khám phá ngay trong bài viết dưới đây và chuẩn bị cho hành trình tour nhật bản thêm nhiều trải nghiệm văn hóa thú vị.

Tanzaku đã trở thành biểu tượng của Tanabata như thế nào?

Tanzaku là những dải giấy đủ màu treo trên cành tre là hình ảnh quen thuộc mỗi khi lễ hội Tanabata diễn ra. Phía sau cách trang trí tưởng chừng đơn giản ấy là một phong tục đã trải qua nhiều thay đổi trước khi trở thành hoạt động quen thuộc trong đời sống Nhật Bản ngày nay.

Tanzaku bắt nguồn từ đâu? 

Nguồn gốc của Tanzaku gắn liền với một nghi lễ cổ được du nhập từ Trung Hoa vào Nhật Bản từ thời Nara. Sau khi du nhập, nghi lễ này dần hòa quyện với tín ngưỡng bản địa và truyền thuyết về Orihime nàng tiên dệt vải cùng Hikoboshi chàng chăn bò. Câu chuyện về đôi tình nhân bị Ngân Hà chia cắt và chỉ có thể gặp nhau một lần mỗi năm đã trở thành biểu tượng của lễ hội, gửi gắm niềm hy vọng, sự đoàn viên và khát vọng về những điều tốt đẹp.  Ban đầu, lễ Thất Tịch được tổ chức vào ngày 7 tháng 7 hằng năm. Về sau, do sự khác biệt trong cách áp dụng lịch và phong tục địa phương, nhiều địa phương tổ chức vào những ngày khác nhau kéo dài từ giữa tháng 7 đến hết tháng 8. 

Thuở ban đầu, người tham gia thường dâng lên thần linh những sợi chỉ ngũ sắc để cầu mong sự khéo léo trong nghề dệt và các tài nghệ thủ công. Tuy nhiên, vì chỉ ngũ sắc là vật liệu quý và khó tiếp cận với nhiều người, chúng dần được thay thế bằng những dải giấy hình chữ nhật - tiền thân của Tanzaku ngày nay. Trước đây, chúng chỉ ghi những lời cầu mong về tài năng và sự khéo léo, nhưng theo thời gian, nội dung đã mở rộng sang học tập, công việc, sức khỏe, gia đình và tình yêu. Những dải giấy dài, hẹp này được treo lên cành tre như một biểu tượng quen thuộc của Tanabata mang theo những điều ước và hy vọng của người viết.

Vì sao dải giấy ước nguyện gắn với cành tre trong lễ Tanabata?

Một trong những hình ảnh đặc trưng nhất của lễ hội Tanabata là những dải Tanzaku đủ màu được treo trên cành tre. Tập tục này xuất phát từ quan niệm về tre, loài cây có sức sống mạnh, thân thẳng và vươn cao, được xem như một biểu tượng phù hợp để gửi những lời nguyện ước lên trời. Khi mùa lễ hội này đến, cành tre được đặt tại nhiều không gian công cộng để mọi người tự tay viết điều ước và treo lên. Những dải giấy chuyển động trong gió không chỉ tạo nên vẻ rực rỡ cho không gian lễ hội mà còn lưu giữ những hy vọng và mong ước của hàng nghìn người tham gia. Với du khách, đây cũng là một trong những hoạt động dễ tham gia để cảm nhận không khí lễ hội rõ nét hơn.

Viết điều ước trên Tanzaku - gửi gắm điều gì và chọn màu ra sao?

Cầm một mảnh Tanzaku trên tay, điều thú vị nhất có lẽ là bạn không cần phải tìm một lời ước thật đặc biệt. Những mong muốn được viết lên giấy có thể rất lớn lao, cũng có khi chỉ đơn giản là một điều bạn đang hy vọng sẽ xảy ra trong năm nay. 

Viết những gì trên dải giấy ước nguyện?

Không có một khuôn mẫu cố định cho nội dung trên giấy điều ước. Người viết có thể gửi gắm mong muốn về học tập, công việc, sức khỏe, gia đình, tình yêu hay một mục tiêu cá nhân đang ấp ủ. Trẻ em có thể ước thi đỗ hoặc học giỏi hơn, người trưởng thành lại viết về công việc thuận lợi hay gia đình bình an. Đôi khi, điều ước chỉ là một mong muốn rất nhỏ như được thực hiện một chuyến đi đã chờ đợi từ lâu. Mỗi mảnh giấy mang một mong muốn khác nhau, và khi đặt cạnh nhau, chúng tạo thành một bức tranh rất đời thường về những điều con người hy vọng.

Màu giấy có quyết định điều ước bạn viết?

Năm màu truyền thống của Tanzaku gồm xanh, đỏ, vàng, trắng và đen, bắt nguồn từ quan niệm ngũ hành với năm yếu tố Mộc, Hỏa, Thổ, Kim và Thủy. Do màu đen thường được người Nhật xem là không may mắn, nhiều nơi đã thay bằng màu tím trong cách sử dụng hiện nay. Hệ thống ngũ sắc này còn gắn với ngũ đức gồm Nhân, Lễ, Tín, Nghĩa và Trí, vì vậy mỗi màu mang một ý nghĩa biểu tượng riêng, thể hiện những phẩm chất và điều người viết mong muốn hướng tới. 

Tuy nhiên, trong đời sống hiện đại, việc chọn màu giấy không còn bó buộc theo những ý nghĩa truyền thống này. Tùy từng lễ hội hoặc địa điểm, cách giải thích và sử dụng màu sắc có thể khác nhau. Có nơi giới thiệu ý nghĩa riêng của từng màu, cũng có nơi kết hợp nhiều sắc độ để tạo nên những cành tre rực rỡ. Vì thế, khi tự tay chọn dải giấy ước nguyện, bạn không cần quá bận tâm màu sắc đã “đúng” với mong muốn mình đã cầu hay chưa. Nếu địa điểm có hướng dẫn riêng, hãy làm theo phong tục tại đó, còn lại, điều quan trọng vẫn là điều bạn muốn gửi gắm.

Du khách có cần viết điều ước bằng tiếng Nhật không?

Bạn không bắt buộc phải viết Tanzaku bằng tiếng Nhật. Nếu địa điểm không có quy định riêng, bạn có thể sử dụng ngôn ngữ quen thuộc để ghi lại điều mình muốn gửi gắm. Tuy nhiên, nếu muốn trải nghiệm gần gũi hơn với văn hóa Nhật Bản, bạn có thể thử viết bằng tiếng Nhật với những mẫu câu đơn giản. Chẳng hạn, cấu trúc ～ますように (masu yō ni) mang nghĩa "Mong rằng..." thường được dùng để viết điều ước, ví dụ 家族が健康でありますように (Kazoku ga kenkō de arimasu yō ni) – "Mong gia đình luôn khỏe mạnh."

Viết ước nguyện Tanzaku tại các lễ hội truyền thống nổi tiếng

Mùa Tanabata không chỉ được cảm nhận qua những câu chuyện về các vì sao mà còn hiện diện trong nhiều không gian của đời sống Nhật Bản. Nếu muốn viết những lời ước, du khách có thể tìm đến các lễ hội ở Nhật Bản hoặc các khu vực công cộng có tổ chức hoạt động này theo mùa. Mỗi nơi mang một sắc thái riêng, từ những con phố rực rỡ đến những góc nhỏ yên bình hơn.

Lễ hội Sendai Tanabata

Lễ hội Sendai Tanabata là một trong những lễ hội mùa hè nổi tiếng của vùng Tohoku, được tổ chức hằng năm từ ngày 6-8/8 tại khu vực trung tâm thành phố Sendai. Điểm nhấn của lễ hội là những cây tre cao hơn 10 m được treo kín các đồ trang trí thủ có giá và Nanatsu-kazari - bảy loại vật phẩm truyền thống bằng giấy, mỗi loại tượng trưng cho một lời cầu chúc như sức khỏe, học tập hay sự thịnh vượng. Điều đặc biệt là các khu phố mua sắm đều tự thiết kế và giữ bí mật bộ trang trí của mình cho đến ngày khai mạc, tạo nên bầu không khí háo hức và những màn "trình diễn" đầy màu sắc.

Viết một lời ước ở đây vì thế không chỉ là vài phút ngồi ghi lên mảnh giấy nhỏ. Bạn có thể bắt đầu từ việc quan sát những cụm trang trí khổng lồ, tìm hiểu câu chuyện phía sau từng vật phẩm rồi tự chọn một lời ước cho mình. Nếu có khu vực trải nghiệm dành cho du khách, hãy thử viết và treo lời ước giữa không gian ấy để cảm nhận trọn vẹn hơn nét đặc trưng của lễ hội Sendai. 

Lễ hội Shonan Hiratsuka Tanabata

Vào đầu tháng 7 hằng năm, thành phố Hiratsuka khoác lên mình không khí rực rỡ của lễ hội Shonan Hiratsuka Tanabata. Lễ hội tập trung quanh ga JR Hiratsuka và khu phố mua sắm, nơi những tuyến đường được phủ kín bởi các tác phẩm trang trí khổng lồ, từ họa tiết truyền thống đến các chủ đề đương đại. Nhiều khu vực trong lễ hội còn bố trí hoạt động viết Tanzaku để du khách cùng tham gia. Nhờ đó, bạn không chỉ chiêm ngưỡng không gian lễ hội rực rỡ mà còn được tự tay thực hiện một phong tục mang nhiều ý nghĩa trong văn hóa Nhật Bản. Với du khách khám phá Tokyo và Kanagawa, đây là điểm dừng chân khá thuận tiện.

Lễ hội Ichinomiya Tanabata

Lễ hội Ichinomiya Tanabata diễn ra vào cuối tháng 7 tại thành phố Ichinomiya, tỉnh Aichi. Gắn với đền Masumida và lịch sử nghề dệt lâu đời, lễ hội vẫn lưu giữ mối liên hệ với những lời cầu mong về tài nghệ, ý nghĩa nguyên bản của lễ thất tịch. Bởi vậy, trải nghiệm viết Tanzaku tại Ichinomiya không chỉ đơn thuần là ghi một điều ước mà còn giúp du khách hiểu rõ hơn về nguồn gốc của phong tục này. 

Nếu muốn tìm hiểu sâu hơn, bạn có thể đăng ký chương trình Discover TANABATA dành cho du khách quốc tế muốn trực tiếp tham gia các hoạt động trong lễ hội. Bên cạnh việc viết lời ước, bạn có thể ghé đền Masumida, thử mặc yukata, xem đoàn rước, hòa vào điệu Bon-odori và dừng chân tại các gian hàng địa phương. Có tình nguyện viên hỗ trợ bằng tiếng Anh hoặc tiếng Nhật đơn giản nên trải nghiệm cũng dễ tiếp cận hơn với du khách nước ngoài.

Một số địa điểm viết Tanzaku khác ở Nhật

Không nhất thiết phải đến những lễ hội lớn, bạn vẫn có thể trải nghiệm viết những mong cầu của mình lên giấy điều ước vào dịp lễ thất tịch tại nhiều đền, chùa, trung tâm văn hóa hoặc không gian công cộng trên khắp Nhật Bản. Mỗi năm, nhiều địa phương đều đặt cành tre cùng những dải giấy ngũ sắc để người dân và du khách tự do ghi điều ước rồi treo lên như một phần của không khí lễ hội. Một số nhà ga, trung tâm thương mại hay tòa thị chính cũng tổ chức hoạt động này trong thời gian diễn ra lễ hội.

Những điều cần biết khi trải nghiệm Tanzaku tại Nhật Bản

Một lời ước có thể được viết rất đơn giản, nhưng khi tham gia tại Nhật, bạn vẫn nên để ý cách ứng xử trong không gian lễ hội và nơi thờ tự. Những thói quen nhỏ như xếp hàng, giữ trật tự hay tôn trọng đồ trang trí sẽ giúp bạn hòa vào không khí chung một cách tự nhiên hơn.

• Xếp hàng và chờ đến lượt: Người Nhật khá coi trọng trật tự nơi công cộng, nhất là tại các khu vực phát giấy, tham gia nghi lễ hoặc có đông người. Vì vậy, hãy kiên nhẫn chờ theo hàng thay vì chen lên phía trước.

• Giữ nguyên những lời ước đã được treo: Các dải giấy trên cành tre là một phần của không gian lễ hội và mang ý nghĩa đối với người viết. Bạn nên tránh chạm, kéo hoặc tự ý lấy xuống để đảm bảo sự tôn trọng với người khác.

• Giữ không khí yên tĩnh tại đền, chùa: Hạn chế nói chuyện lớn tiếng, đùa nghịch hoặc đứng chắn lối khi người khác đang cầu nguyện.

• Quan sát trước khi thực hiện nghi thức: Nếu lần đầu đến đền hoặc chùa, bạn có thể xem bảng hướng dẫn hoặc quan sát người địa phương để biết cách cầu nguyện.

• Xin phép khi chụp ảnh: Những cành tre, nghi lễ và trang phục truyền thống thường rất thu hút ống kính, nhưng không phải khoảnh khắc nào cũng phù hợp để chụp cận cảnh. Nếu muốn ghi lại hình ảnh người khác, một lời xin phép trước sẽ thể hiện sự lịch sự.

• Giữ gìn không gian chung: Sau khi hoàn thành trải nghiệm, hãy bỏ giấy thừa, bút hoặc các vật dụng cá nhân đúng nơi quy định.

Xem thêm: Hồ Yamanaka - Khám phá hồ lớn nhất Phú Sĩ Ngũ Hồ Nhật Bản

Có lẽ điều khiến Tanzaku trở nên đặc biệt nằm ở sự giản dị của nó. Chỉ một mảnh giấy nhỏ, vài dòng chữ viết tay nhưng lại lưu giữ một điều mỗi người thật sự mong muốn. Khi những lời ước cùng được treo lên cành tre, chúng tạo nên một hình ảnh đẹp về hy vọng, niềm tin và những điều người ta hướng đến trong cuộc sống. Với du khách, tự tay viết một lời ước cũng là cách bước vào Tanabata gần hơn thay vì chỉ ngắm nhìn từ bên ngoài. Nếu muốn kết hợp trải nghiệm văn hóa này với hành trình khám phá những vùng đất đặc sắc của Nhật Bản, hãy tham khảo các lịch trình từ Saigontimes Travel để chuyến đi có thêm những khoảnh khắc đáng nhớ.