Yabusame là gì? Khám phá nghệ thuật cưỡi ngựa bắn cung Nhật Bản

Tiếng vó ngựa, dây cung bật lên và mũi tên lao về phía bia chỉ diễn ra trong vài giây, nhưng phía sau khoảnh khắc ấy là một truyền thống lâu đời của Nhật Bản. Yabusame là nghệ thuật cưỡi ngựa bắn cung gắn với các nghi lễ tại đền thờ, đồng thời tái hiện hình ảnh võ sĩ Nhật Bản thời xưa. Cùng tìm hiểu Yabusame là gì, nghi lễ diễn ra như thế nào và những địa điểm bạn có thể tận mắt chứng kiến trong hành trình tour Nhật Bản.

Yabusame bắt nguồn từ đâu và diễn ra như thế nào?

Yabusame là một nghi lễ cưỡi ngựa bắn cung truyền thống của Nhật Bản, có lịch sử từ thời Heian và từng gắn với kỹ năng chiến đấu của các võ sĩ. Đến thời Kamakura, hoạt động cưỡi ngựa bắn cung dần được đưa vào các nghi lễ tại đền thờ. Một dấu mốc được nhắc đến là năm 1187, khi Minamoto no Yoritomo tổ chức một buổi cưỡi ngựa bắn cung tại Tsurugaoka Hachimangu ở Kamakura để cầu mong bình an và ổn định cho đất nước. Trong đời sống tín ngưỡng, nghi lễ còn được thực hiện với mong cầu mùa màng thuận lợi, cuộc sống bình an và những điều may mắn.

Điểm đặc trưng của Yabusame nằm ở sự phối hợp giữa người cưỡi, ngựa và cung tên. Kỵ sĩ mặc trang phục mang phong cách võ sĩ Nhật Bản thời xưa, cưỡi ngựa trên đường chạy và lần lượt bắn tên vào các bia được đặt dọc đường. Vì ngựa vẫn duy trì tốc độ khi bắn, cung thủ phải đồng thời giữ thăng bằng, điều khiển ngựa và căn hướng mũi tên trong thời gian rất ngắn. Ở một số nghi lễ, việc bắn trúng bia còn được xem là điềm tốt, vì vậy mỗi phát bắn không chỉ thể hiện kỹ thuật mà còn mang ý nghĩa biểu tượng.

Sân cưỡi ngựa bắn cung lâu đời nhất Nhật Bản ở Tsuwano

Thị trấn cổ Tsuwano gây chú ý với sân cưỡi ngựa bắn cung nằm trong khuôn viên đền Washibara Hachimangu, một ngôi đền gắn với tín ngưỡng Hachiman và lịch sử của vùng Tsuwano. Sân được xây dựng từ năm 1568, mô phỏng theo sân cưỡi ngựa bắn cung tại Tsurugaoka Hachimangu ở Kamakura. Trải qua nhiều thế kỷ, nơi đây vẫn được sử dụng cho các nghi lễ Yabusame và được biết đến là sân cưỡi ngựa bắn cung lâu đời nhất còn tồn tại tại Nhật Bản. Đường chạy dài khoảng 235 m, với ba bia mục tiêu được bố trí trên phần đất đắp ở giữa sân.

Khi nghi lễ diễn ra, kỵ sĩ điều khiển ngựa chạy dọc đường đua và lần lượt bắn vào các bia mục tiêu. Ngựa phải duy trì tốc độ trong khi người cưỡi giữ thăng bằng, kéo cung và hướng tên về phía bia. Lễ Yabusame tại Washibara Hachimangu được tổ chức vào Chủ nhật đầu tiên của tháng 4, thường trùng với thời điểm hoa anh đào nở ở Tsuwano. Sau khi xem nghi lễ, du khách có thể kết hợp khám phá khu phố cổ và các công trình lịch sử còn lại của thị trấn.

Một số nơi tổ chức nghi lễ cưỡi ngựa bắn cung ở Nhật Bản

Yabusame được tổ chức tại nhiều địa phương ở Nhật Bản, thường gắn với các lễ hội hoặc nghi lễ của đền thờ. Cùng một hình thức cưỡi ngựa bắn cung nhưng mỗi nơi lại có bối cảnh riêng: từ không gian cổ kính của Kyoto, Kamakura đến khu vực dưới chân núi Phú Sĩ hay những lễ hội mùa xuân ở Aomori. Nếu muốn tận mắt trải nghiệm, bạn nên chọn địa điểm dựa trên thời gian tổ chức và lịch trình du lịch của mình.

Đền Shimogamo 

Tại đền Shimogamo, nghi lễ cưỡi ngựa bắn cung được gọi là Yabusame Shinji, được tổ chức vào ngày 3 tháng 5 trong khuôn khổ lễ hội Aoi Matsuri, một trong ba lễ hội lớn của Kyoto có lịch sử hơn 1.000 năm. Yabusame được thực hiện trước ngày hội chính như một nghi thức dâng lên thần linh, gắn với những lời cầu mong mùa màng thuận lợi, cuộc sống bình an và những điều tốt lành.

Trong nghi lễ, các kỵ sĩ cưỡi ngựa trên đường chạy và bắn tên về phía những bia mục tiêu. Những mũi tên được sử dụng trong phần nghi lễ mang ý nghĩa dâng lên thần linh, vì vậy Yabusame Shinji không đơn thuần là màn trình diễn kỹ thuật cưỡi ngựa bắn cung mà còn là một phần trong chuỗi nghi thức của Aoi Matsuri.

Đền Tsurugaoka Hachimangu 

Tsurugaoka Hachimangu là một trong những ngôi đền quan trọng của Kamakura, thờ Hachiman – vị thần có mối liên hệ lâu đời với tầng lớp võ sĩ. Không gian đền gồm lối vào rộng, hàng cây, cầu và những bậc đá dẫn lên khu thờ chính. Yabusame được tổ chức tại Baba, khu vực dành cho nghi lễ trong khuôn viên đền, thường vào thứ Hai của tuần thứ ba tháng 9. Hoạt động này gắn với truyền thống cưỡi ngựa bắn cung từng được thực hiện tại Tsurugaoka Hachimangu từ thời Kamakura.

Khi nghi lễ bắt đầu, các kỵ sĩ cưỡi ngựa chạy dọc đường đua và lần lượt bắn tên vào những bia mục tiêu. Khung cảnh kỵ sĩ trong trang phục truyền thống di chuyển giữa không gian đền tạo nên sự kết hợp rõ nét giữa lịch sử võ sĩ Kamakura và nghi lễ Yabusame. Nếu đến Kamakura vào thời điểm này, bạn có thể kết hợp xem Yabusame với việc tham quan khuôn viên Tsurugaoka Hachimangu và các điểm lịch sử xung quanh.

Đền Meiji Jingu

Đền Meiji Jingu nằm giữa khu vực Harajuku và Shibuya, được xây dựng để tưởng nhớ Thiên Hoàng Minh Trị và Hoàng hậu Shoken. Trong lễ hội mùa thu diễn ra vào đầu tháng 11, cưỡi ngựa bắn cung là một trong những hoạt động nghi lễ được tổ chức tại đền. Trước khi các kỵ sĩ tiến vào đường chạy, nghi thức bắt đầu tại chính điện với phần cầu nguyện. Sau đó, cung thủ thực hiện nghi thức hướng cung lên trời rồi xuống đất, gửi gắm mong cầu về bình an, mùa màng thuận lợi và cuộc sống yên ổn.

Sau phần nghi thức, các kỵ sĩ bắt đầu cưỡi ngựa bắn cung trên đường chạy. Những phát bắn đầu tiên mang ý nghĩa dâng lên thần linh, sau đó mới đến phần bắn vào các bia mục tiêu. Nếu đang tham quan Tokyo vào thời điểm lễ hội, bạn có thể kết hợp xem Yabusame với việc khám phá khuôn viên Meiji Jingu và các khu vực xung quanh Harajuku, Shibuya.

Đền Asama Taisha dưới chân núi Phú Sĩ

Đền Asama Taisha nằm ở Fujinomiya, Shizuoka, là ngôi đền chính trong hệ thống đền Asama thờ núi Phú Sĩ. Mỗi năm vào đầu tháng 5, nơi đây lại trở thành điểm diễn ra lễ hội Yabusame kéo dài trong ba ngày, từ ngày 4 đến 6 tháng 5 và ngày 5 là ngày chính với các nghi thức và phần cưỡi ngựa bắn cung. Các kỵ sĩ dâng những phát bắn trước thần điện, gửi theo lời cầu nguyện đến thần linh.

Ngày hội không chỉ diễn ra trong khuôn viên đền. Sau các nghi thức buổi sáng, đoàn rước gồm thần chức, võ sĩ và trẻ em đi qua các tuyến phố của Fujinomiya rồi trở lại đền. Những bộ trang phục truyền thống xuất hiện giữa phố, tiếng vó ngựa hòa cùng tiếng trò chuyện và tiếng gọi của người xem. Đứng bên đường lúc đoàn rước đi qua, bạn sẽ có cảm giác mình đang nhìn một phần đời sống lễ hội của Fujinomiya diễn ra ngay trước mắt. Đoàn rước trở lại khu vực đường chạy, người xem đứng kín hai bên chờ các kỵ sĩ. Tiếng vó ngựa, tiếng cung bật dây và tiếng reo của đám đông hòa vào nhau, tạo nên một bầu không khí náo nhiệt nhưng vẫn giữ được sự trang nghiêm của ngày lễ.

Cuộc thi Sakura Yabusame ở Towada

Tại tỉnh Aomori, Sakura Yabusame là cuộc thi dành riêng cho nữ kỵ sĩ, khác với hình ảnh truyền thống thường gắn với các võ sĩ nam. Các nữ kỵ sĩ mặc kimono và hakama nhiều màu sắc, kết hợp với áo giáp và những phụ kiện lấy cảm hứng từ trang phục võ sĩ Nhật Bản. Trên đường chạy, tà áo và những lớp trang phục chuyển động theo nhịp ngựa, nổi bật giữa khung cảnh lễ hội.

Sakura Yabusame được tổ chức vào giữa tháng 4, đúng thời điểm hoa anh đào ở Towada bắt đầu nở. Đường chạy nằm dưới hàng cây Sakura, nên từng lượt ngựa đi qua đều có những tán hoa phủ phía trên. Vào những ngày cánh hoa bắt đầu rơi, gió cuốn chúng xuống đường chạy và bay theo từng nhịp vó ngựa. Giữa sắc hồng của Sakura, những nữ kỵ sĩ trong trang phục nhiều màu và nhịp ngựa lao nhanh tạo nên một khung cảnh rất sống động, vừa có nét mềm mại của mùa xuân vừa giữ được sự mạnh mẽ của một cuộc thi cưỡi ngựa bắn cung.

Xem thêm: Du lịch đảo Omishima: Thánh địa linh thiêng giữa lòng Seto

Những điều nên biết trước khi xem Yabusame

Yabusame không diễn ra quanh năm theo một lịch cố định mà phụ thuộc vào từng đền và lễ hội. Nếu muốn tận mắt xem nghi lễ này, bạn nên kiểm tra lịch tổ chức của địa điểm đã chọn trước khi đi. Ngoài thời gian, việc đến sớm, chuẩn bị cho thời tiết và tuân thủ quy định tại khu vực đường chạy cũng giúp bạn có trải nghiệm thuận tiện hơn.

• Kiểm tra ngày và giờ tổ chức: Đừng chỉ xem tháng diễn ra. Một số nơi có ngày cố định, còn giờ bắt đầu và các nghi thức đi kèm thay đổi theo từng sự kiện. Muốn theo dõi từ đầu, hãy xem toàn bộ chương trình của ngày lễ.

• Chủ động đến sớm: Những sự kiện được nhiều người quan tâm thường tập trung đông khách, đặc biệt tại các đền nổi tiếng. Đến trước giờ bắt đầu sẽ thoải mái hơn trong việc tìm vị trí quan sát và hạn chế phải chen giữa đám đông.

• Chuẩn bị cho thời tiết: Những sự kiện được nhiều người quan tâm thường tập trung đông khách, đặc biệt tại các đền nổi tiếng. Đến trước giờ bắt đầu sẽ thoải mái hơn trong việc tìm vị trí quan sát và hạn chế phải chen giữa đám đông.

• Chuẩn bị máy ảnh nếu muốn chụp: Kỵ sĩ và ngựa di chuyển nhanh nên khoảnh khắc bắn cung diễn ra rất ngắn. Bạn nên chọn vị trí từ trước, chuẩn bị sẵn máy và kiểm tra quy định chụp ảnh của sự kiện.

• Không đứng sát hoặc bước vào đường chạy: Khoảng cách an toàn với ngựa cần được giữ nghiêm túc. Không vượt rào chắn, không tự ý đổi vị trí vào khu vực hạn chế và không cố thu hút sự chú ý của kỵ sĩ để chụp ảnh.

• Tôn trọng không gian nghi lễ: Nhiều buổi Yabusame được tổ chức trong khuôn viên đền và có ý nghĩa tín ngưỡng. Du khách nên giữ trật tự, không chen lấn và làm theo hướng dẫn của ban tổ chức trong suốt thời gian nghi lễ.

Yabusame không chỉ là màn cưỡi ngựa bắn cung mà còn gắn với lịch sử, tín ngưỡng và các lễ hội truyền thống của nhiều địa phương Nhật Bản. Tùy từng nơi, nghi lễ có thời gian tổ chức và cách thực hiện khác nhau, từ những ngôi đền cổ ở Kyoto, Kamakura đến các lễ hội mùa xuân tại Aomori hay khu vực dưới chân núi Phú Sĩ. Nếu đang lên kế hoạch du lịch Nhật Bản và muốn kết hợp tham quan với trải nghiệm văn hóa truyền thống, Saigontimes Travel có thể đồng hành cùng bạn trong việc lựa chọn lịch trình phù hợp với mùa và thời điểm diễn ra các lễ hội.