Vườn quốc gia Thụy Sĩ – Chạm vào vẻ đẹp nguyên sơ của dãy Alps

Vườn quốc gia Thụy Sĩ (Swiss National Park) là điểm đến hoàn hảo dành cho những ai yêu thiên nhiên nguyên sơ và muốn trốn khỏi sự náo nhiệt của nhịp sống đô thị. Không chỉ giữ kỷ lục là vườn quốc gia lâu đời nhất Thụy Sĩ, nơi đây còn được ví như một “phòng thí nghiệm thiên nhiên khổng lồ” với nhiều loại động - thực vật phong phù, quý hiếm. Cùng Saigontimes Travel giải mã sức hút và bỏ túi cẩm nang chinh phục trọn vẹn hệ sinh thái đặc trưng bậc nhất của dãy Alps trong hành trình tour Châu Âu này qua bài viết dưới đây. 

Vườn quốc gia Thụy Sĩ nằm ở đâu và có gì đặc biệt?

Tọa lạc tại vùng thung lũng Engadin thuộc bang Graubunden (Đông Nam Thụy Sĩ) và lấy thị trấn Zernez làm cửa ngõ chính, Vườn quốc gia Thụy Sĩ tự hào sở hữu diện tích hơn 170 km2 và mở cửa hoàn toàn miễn phí cho công chúng. Được thành lập vào đúng ngày Quốc khánh Thuỵ Sĩ 1/8/1914, nơi đây giữ kỷ lục là khu bảo tồn thiên nhiên đầu tiên của quốc gia và lâu đời nhất toàn bộ vòm cung dãy Alps. Điểm khác biệt cốt lõi của công viên chính là triết lý bảo tồn nghiêm ngặt bậc nhất hành tinh (IUCN Danh mục Ia), nơi con người hoàn toàn không có quyền can thiệp vào tự nhiên: Cây cối ngã xuống được giữ nguyên làm giá thể, động vật tự do sinh trưởng theo quy luật sinh tồn, và du khách bắt buộc phải tuân thủ nghiêm ngặt các quy tắc như không xả rác, cấm mang theo thú cưng và tuyệt đối không đi chệch khỏi 80km đường mòn vạch sẵn dù chỉ một bước.

Chính quy chế nghiêm ngặt ấy đã biến nơi đây thành một “bảo tàng sống”, nơi mà du khach có thể lắng đọng và cảm nhận hơi thở của đất trời. Khi đứng trước không gian bao la ở nơi đây, bạn có thể bị choáng ngợp trước khung cảnh thiên nhiên nguyên sơ với những đỉnh núi đá vôi hùng vĩ hay tiếng gió gầm rú qua rặng thông cổ thụ. Vườn quốc gia Thụy Sĩ chính là nơi hoàn toàn tách biệt nhịp sống hối hả hay những chuyến “check-in vội vã”, nơi bạn có thể thong thả trekking qua 21 tuyến đường mòn, kiên nhẫn đưa ống nhòm săn tìm bóng dáng muông thú và chữa lành tâm hồn bằng món quà nguyên bản nhất của tạo hóa Thụy Sĩ.

• Địa chỉ cụ thể: Phân khu quản lý Swiss National Park, Chasté Planta-Wildenberg, 7530 Zernez, Thụy Sĩ

• Giờ mở cửa hoạt động: 

  Mùa hè ( tháng 5 - tháng 10): 08:30 – 18:00 hằng ngày. 

  Mùa xuân và mùa đông: 09:00 – 17:00 hoặc chia thành hai khung sáng-chiều tùy mùa.

• Giá vé tham quan: Miễn phí vé vào cổng

Những trải nghiệm không thể bỏ qua tại Vườn quốc gia Thụy Sĩ

Trekking giữa những cung đường Alps huyền thoại

Với mạng lưới hơn 80km đường mòn được quy hoạch bài bản, trekking là cách lý tưởng để khám phá vẻ đẹp nguyên sơ của Vườn quốc gia Thụy Sĩ. Nằm giữa khung cảnh hùng vĩ của dãy Alps, nơi đây mang đến cho du khách cơ hội băng qua những thung lũng xanh mướt, sườn núi đá ngoạn mục và chiêm ngưỡng hệ động thực vật đặc hữu trong môi trường tự nhiên được bảo tồn gần như nguyên vẹn.

Cung đường Val Trupchun 

Tuyến đường đi bộ đường dài thông qua thung lũng Val Trupchum được mệnh danh là cung đường quan sát động vật hoang dã nổi tiếng nhất bên trong phân khu bảo tồn kỳ vĩ này. Đây là tuyến đường bằng phẳng, tương đối dễ đi và là thung lũng trù phú nhất công viên. Cung đường có độ dài 14km (Khứ hồi), với tổng hành trình di chuyển mất 4 giờ 30 phút. Điểm nhấn của Val Trupchun là những đồng cỏ xanh mướt trải dài vô tận bên dòng suối mát, tạo nên một thung lũng trù phú bậc nhất toàn công viên. Khi rảo bước tại đây, du khách sẽ rất dễ dàng bắt gặp các đàn hươu đỏ to lớn và những chú sơn dương Alps thong dong gặm cỏ ngay trong tầm mắt.

• Độ dài: Khoảng 14 km (Khứ hồi).

• Thời gian đi: 4 giờ 30 phút.

• Lưu ý: Do địa hình đón nắng trực tiếp, nên du khách cần thoa kém chống nắng đầy đủ. Bên cạnh đó, du khách cũng cần chuẩn bị một đôi giày leo núi, nước suối và một chiếc ống nhòm cỡ nhỏ để ngắm động vật hoang dã từ khoảng cách an toàn theo quy định.

Cung đường Macun Lakes Trail 

Hành trình chinh phục tuyến đường mòn Macun Lakes Trail tại Vườn quốc gia Thụy Sĩ được đánh giá là một trong những thử thách ngoạn mục và tốn nhiều sức lực nhất. Với độ cao 2.600m, cung đường này yêu cầu người tham gia phải có một nền tảng thể lực thật sự tốt cùng kinh nghiệm leo núi dày dặn. Nổi bật với 23 hồ băng trong vắt như những viên ngọc bích nằm ngủ yên giữa các đỉnh đá vôi đen thẳm - là địa điểm tuyệt vời để chiêm ngưỡng cao nguyên Macun.

• Độ dài: 21 km.

• Thời gian đi: 7 - 8 giờ.

• Lưu ý:  Nhiều phân đoạn phải di chuyển trực tiếp trên các khối đá hộc và đá vụn trơn trượt, quý khách cần chuẩn bị giày trekking cổ cao để bảo vệ cổ chân và gậy leo núi để giảm tải áp lực cho đầu gối khi xuống dốc. Bên cạnh đó cũng cần phải mặc đồ nhiều lớp và áo khoáng chống nước phòng khi thời tiết thay đổi đột ngột và một số thanh năng lượng, bộ sơ cứu y tế,… cho hành trình dài này.

Cung đường Il Fuorn đến Alp Stabelchod 

Nếu bạn đang tìm kiếm một trải nghiệm trekking ngắn ngày mang tính nhẹ nhàng nhưng vẫn đủ để khám phá trọn vẹn đặc trưng của hệ sinh thái Alps thì tuyến đường từ Il Fuorn đến Alp Stabelchod là lựa chọn hoàn hảo. Tuyến đường ngắn nhưng dốc, đi xuyên qua những cánh rừng thông Thụy Sĩ (Swiss stone pine) cổ thụ ngát hương thơm và dẫn đến một đồng cỏ alpine rộng lớn - nơi thường xuyên xuất hiện loài chim đại bàng râu quý hiếm.

• Độ dài: 6 km.

• Thời gian đi: 2 giờ 30 phút.

• Lưu ý: Trẻ em và người lớn tuổi vẫn có thể tham gia chặng này nếu sử dụng gậy đi bộ đường dài hỗ trợ và có thời gian nghỉ ngơi hợp lý dọc đường. Bạn nên chuẩn bị một chiếc áo khoác mỏng nhẹ để chống lại những cơn gió lạnh bất chợt thổi qua vùng đồng cỏ trống trải ở trên cao.

Ngắm nhìn động vật hoang dã trong môi trường tự nhiên

Nếu như ở các công viên khác, động vật thường tỏ ra sợ hãi hoặc quá quen thuộc với con người, thì tại Vườn quốc gia Thụy Sĩ, chúng vẫn duy trì lối sống hoang dã và gần như không bị tác động bởi hoạt động của con người. Trải nghiệm ngồi im lặng hàng giờ đồng hồ, đưa ống nhòm lên mắt và kiên nhẫn chờ đợi những "cư dân" của dãy Alps xuất hiện mang lại một cảm giác hồi hộp vô cùng đặc biệt.

• Dê núi Alpine Ibex: Đối với loài dê núi Alpine Ibex, đây được coi là biểu tượng quyền uy đỉnh cao của vùng núi Alps nhờ sở hữu cặp sừng cong dài kiêu hãnh thách thức mọi trọng lực trên các vách đá dựng đứng. Loài vật này có đặc điểm sinh sống ở những vùng địa hình hiểm trở nhất, từng đối mặt với nguy cơ tuyệt chủng nghiêm trọng vào thế kỷ mười chín do nạn săn bắn vô độ và hiện nay đang thuộc nhóm động vật được bảo vệ cực kỳ nghiêm ngặt nhằm duy trì số lượng ổn định trong môi trường tự nhiên nguyên thủy.

• Hươu đỏ (Red Deer): Đặc điểm hình thể to lớn đầy dũng mãnh cùng tập tính sinh hoạt bầy đàn rất rõ nét tại các khu rừng thông thâm nghiêm. Vào mùa sinh sản cao điểm (khoảng tháng 9 - tháng 10 hằng năm), tiếng gầm vang vọng gọi bạn tình của những chú hươu đực sẽ làm chấn động cả các thung lũng hoang dã, tạo nên một hiện tượng thiên nhiên kỳ thú thu hút đông đảo những tín đồ đam mê nhiếp ảnh khắp nơi đổ về.

• Sóc đất Marmot: Là một trong những loài động vật biểu tượng của vườn quốc gia Thụy Sĩ. Chúng sinh sống trên các đồng cỏ núi cao (alpine meadows) và thường xuất hiện vào những ngày nắng ấm. Với thân hình mũm mĩm đáng yêu, loài gặm nhấm này nổi tiếng bởi những tiếng huýt sáo lanh lảnh dùng để cảnh báo đồng loại khi phát hiện con người hoặc các mối nguy hiểm đang đến gần. Nhờ hệ sinh thái được bảo tồn nghiêm ngặt, du khách có cơ hội quan sát Marmot trong môi trường sống tự nhiên của chúng.

• Kền kền râu (Bearded Vulture) & Đại bàng vàng (Golden Eagle): Tầng không lưu của vườn quốc gia là lãnh địa thống trị tuyệt đối của loài kền kền râu quý hiếm bậc nhất thế giới cùng loài đại bàng vàng dũng mãnh. Những “chúa tể bầu trời” này sở hữu sải cánh khổng lồ, thường xuyên tận dụng các dòng khí nóng trên đỉnh núi để bay lượn lờ đầy kiêu hãnh nhằm săn tìm con mồi, tạo nên một nét chấm phá kỳ vĩ cho bức tranh sinh thái Alps.

• Đại bàng vàng: Đây là một trong những loài chim săn mồi có kích thước cơ thể lớn nhất và mang tính biểu tượng văn hóa sâu sắc tại các vùng núi cao thuộc vòm cung dãy Alps Thụy Sĩ. Đặc điểm nhận dạng nổi bật của chúng là sở hữu bộ lông màu nâu sẫm kết hợp với phần lông gáy có sắc vàng óng ánh cực kỳ đặc trưng dưới ánh nắng mặt trời cùng đôi mắt vô cùng sắc bén. Nhờ sự bảo vệ nghiêm ngặt của ban quản lý vườn quốc gia trong suốt hơn một thế kỷ qua, quần thể đại bàng vàng tại khu vực thung lũng Engadin đã phục hồi mạnh mẽ sau thời kỳ bị săn lùng ráo riết và hiện đang có mật độ sinh sống ổn định hàng đầu tại khu vực Trung Âu.

Trải nghiệm thư giãn và nghỉ ngơi tại Vườn quốc gia Thụy Sĩ

Vườn quốc gia Thụy Sĩ là chốn ẩn mình hoàn hảo tách bạn khỏi nhịp sống vội vã, thả mình trên thảm cỏ alpine ngập tràn hương thảo mộc và lắng nghe tiếng chim hót giữa không gian tĩnh mịch. Để bảo tồn hệ sinh thái, bên trong công viên không có các khu nghỉ dưỡng quy mô lớn. Vì vậy, sau những giờ trekking, du khách thường chọn nghỉ chân tại các ngôi làng lân cận như Zernez, S-chanf hay Scuol. Lưu trú trong những căn chalet gỗ truyền thống, tận hưởng nhịp sống chậm rãi vùng Engadin và thưởng thức ẩm thực Thuỵ Sĩ như Capuns hay bánh hạt óc chó Engadine Nusstorte sẽ mang lại cảm giác thư thái, bình yên tuyệt đối.

Vườn quốc gia Thụy Sĩcũng là thiên đường cho các tín đồ nhiếp ảnh với sự biến chuyển kỳ diệu của ánh sáng theo từng dòng thời gian trong ngày. Đó là khoảnh khắc bình minh huyền ảo khi những tia nắng đầu ngày xuyên qua màn sương mỏng giăng trên tán thông cổ thụ, hay lúc "giờ vàng" (Golden Hour) từ 5 giờ chiều đến 7 giờ tối mùa hè, khi ánh hoàng hôn nhuộm sắc cam đỏ rực lên các dãy núi đá vôi tạo nên hiện tượng vệt quang kỳ vĩ - biến cả không gian thành một studio ngoài trời siêu thực mà bất kỳ ai cũng mong muốn ghi lại.

Đâu là thời điểm lý tưởng nhất để khám phá nơi Vườn quốc gia Thụy Sĩ?

Mỗi mùa, Vườn quốc gia Thụy Sĩ lại khoác lên mình một tấm áo mới, đều mang lại những cung bậc cảm xúc hoàn toàn khác biệt cho lữ khách, nhưng nếu để gọi tên một thời điểm “vàng” thì mùa thu (Tháng 9 - Tháng 10) chính là thời điểm không thể tuyệt vời hơn để chiêm ngưỡng cảnh sắc tại dãy Alps. Đây là khoảng thời gian các nhiếp ảnh gia hay khách du lịch mong muốn được đặt chân đến nhất trong hành trình tour Thụy Sĩ của mình. Lúc này, những cánh rừng thông larch (tùng rụng lá) đồng loạt thay áo, chuyển sang sắc vàng chanh rồi cam cháy óng ả dưới cái nắng hanh hao. Mùa thu vàng không chỉ mang đến một không gian điện ảnh lãng mạn nhuốm màu thời gian, mà còn là thời điểm diễn ra mùa giao phối của loài hươu đỏ, biến không gian tĩnh lặng nơi đây trở nên sống động với những âm thanh tự nhiên, nguyên thủy vang vọng khắp thung lũng Engadin.

Ngoài mùa thu, Vườn quốc gia Thụy Sĩ vẫn rất đặc biệt vào những khoảng thời gian đặc trưng khác trong năm:

• Mùa xuân (Tháng 5 - Tháng 6): Sau kỳ ngủ đông dài, tuyết bắt đầu tan trên các thung lũng thấp, nhường chỗ cho những dòng suối băng cuộn chảy mạnh mẽ. Đi dạo quanh các lối mòn lúc này, bạn sẽ được chứng kiến sự hồi sinh kỳ diệu của sự sống khi các loài thú nhỏ bắt đầu chui ra khỏi hang sưởi nắng và thảm hoa dại alpine bắt đầu khoe sắc bên những gốc cây cổ thụ.

• Mùa hè (Tháng 6 - Tháng 8): Đây là mùa cao điểm du lịch nhờ thời tiết mát mẻ, chiều lòng người với nhiệt độ dao động dễ chịu từ 15°C đến 23°C. Toàn bộ hệ thống 80km đường mòn như Cung đường Val Trupchun, Macun Lakes Trail được mở cửa hoàn toàn. Vào thời điểm này trong năm, tuyết trên các đỉnh đèo cao đã tan hết, nhường chỗ cho hàng triệu đóa hoa dại alpine quý hiếm như: hoa Nhung Tuyết, hoa Tai Gấu đua nhau nở rộ tạo nên tấm thảm màu sắc rực rỡ.

• Mùa đông (Tháng 11 - Tháng 4 năm sau): Vào mùa đông, tuyết trắng phủ kín khắp công viên, biến nơi đây thành một thế giới tĩnh lặng và tinh khôi như bước ra từ truyện cổ tích. Tuy nhiên, để đảm bảo an toàn cho du khách khỏi nguy cơ lở tuyết và tránh làm ảnh hưởng đến quá trình trú đông của động vật, hầu hết các tuyến đường mòn trekking đều bị đóng cửa nghiêm ngặt, hoàn toàn không phù hợp cho khách du lịch tự túc lần đầu.

Hướng dẫn di chuyển đến Vườn quốc gia Thụy Sĩ cho khách du lịch

Hiện tại ở Việt Nam chưa có đường bay thẳng, nên du khách có thể lựa chọn các chuyến bay nối chuyến và quá cảnh tại các đô thị lớn như Doha, Dubai hoặc Singapore của các hãng hàng không uy tín như Qatar Airways, Emirates hay Singapore Airlines. Hạ cánh sân bay quốc tế Zurich với thời gian bay trung bình mất khoảng 15 - 22 tiếng.

Di chuyển bằng tàu Rhaetian Railway

Để đến được Vườn quốc gia Thụy Sĩ, du khách có thể lựa chọn di chuyển bằng tàu Rhaetian Railway,  nổi bật với sắc màu đỏ rực, nổi bật giữa nền tuyết trắng hay thảm cỏ xanh của vùng Graubunden. Tuyến tàu này sở hữu thiết kế cổ kính nhưng trang bị các ô cửa kính panorama kéo dài sát trần, mang lại tầm nhìn bao quát cho hành khách trong suốt chặng hành trình di chuyển. Lộ trình di chuyển đặc sắc này sẽ đưa du khách băng qua thung lũng Engadin trù phú, vượt qua những cây cầu cạn bằng đá cổ kính và uốn lượn quanh các vách đá vôi thâm nghiêm hùng vĩ trước khi đưa bạn dừng chân tại nhà ga Zernez để tiến vào cổng chính của khu bảo tồn hoang dã.

Hành trình di chuyển bằng đường sắt từ ga trung chuyển Landquart đến ga Zernez ước tính mất khoảng 1 giờ 30 phút với lịch trình các chuyến chạy liên tục cách nhau mỗi giờ một chuyến. Đối với chi phí đi lại, mức giá vé tàu một chiều cho người lớn dao động khoảng 32 CHF cho hạng ghế phổ thông và khoảng 56 CHF đối với khoang hạng thương gia. Nếu hành khách sở hữu Swiss Travel Pass thì sẽ được miễn phí hoàn toàn chi phí di chuyển trên tuyến đường sắt huyền thoại này mà không cần mua vé lẻ tại quầy.

• Ga đón tàu: Điểm khởi hành tại nhà ga Landquart và trả khách tại ga Zernez, bang Graubunden, Thụy Sĩ

• Giờ mở cửa hoạt động: Các chuyến tàu bắt đầu vận hành liên tục từ 06:00 đến 21:00 hàng ngày

• Tổng thời gian: 1 giờ 30 phút

• Giá vé: 32 CHF - 56 CHF (~1.065.000 - 1.865.000 VND) | miễn phí khi có thẻ Swiss Travel Pass

Di chuyển bằng phương tiện cá nhân tự túc

Đối với những tín đồ đam mê du lịch tự túc và muốn tự do khám phá trọn vẹn vẻ đẹp hoang sơ của thung lũng Engadin thì việc tự thuê một chiếc xe ô tô cá nhân là phương án lý tưởng. Ưu điểm lớn nhất của hình thức này là giúp hành khách làm chủ thời gian hành trình, dễ dàng mang theo nhiều hành lý mà không bị phụ thuộc vào lịch trình cố định của giao thông công cộng. Bên cạnh đó, việc tự cầm lái chạy qua những cung đường đèo lộng gió tại bang Graubunden sẽ mang lại cho bạn những trải nghiệm thị giác vô cùng mãn nhãn khi có thể chủ động dừng chân chụp ảnh tại bất kỳ góc view nào ở trong hành trình.

Để tìm kiếm và đặt dịch vụ thuê xe ô tô tự lái tại Thụy Sĩ một cách nhanh chóng, du khách có thể tham khảo qua các ứng dụng di động trực tuyến uy tín toàn cầu như Rentalcars, Sixt hoặc Kayak. Mức giá thuê xe ô tô trung bình tại đây thường giao động từ 70 CHF - 150 CHF cho một ngày sử dụng tùy thuộc vào từng dòng xe từ phân khúc phổ thông đến các dòng xe SUV chuyên đi đường núi. Khách du lịch cần lưu ý chuẩn bị đầy đủ bằng lái xe quốc tế hợp pháp, thẻ tín dụng còn hạn mức cao để làm thủ tục đặt cọc và nên mua thêm gói bảo hiểm va chạm toàn diện nhằm đảm bảo an toàn tuyệt đối về mặt tài chính trong suốt chuyến đi.

• App đặt xe: Rentalcars, Sixt hoặc Kayak

• Giá dịch vụ tham khảo: 70 CHF - 150 CHF/ ngày (~ 2.330.000 - 5.000.000 VND) - chưa bao gồm chi phí nhiên liệu xăng dầu

Những điều cần lưu ý khi du lịch tại Vườn quốc gia Thụy Sĩ

Để có một chuyến đi an toàn và hạn chế vi phạm để tránh bị mất tiền trong khi du lịch tại vườn quốc gia Thụy Sĩ, bạn cần tuân thủ một số quy định sau:

• Nghiêm cấm rời khỏi đường mòn: Đây là quy định tối cao. Việc dẫm đạp lên các bãi cỏ có thể phá hủy thảm thực vật mỏng manh phải mất hàng chục năm mới phục hồi được.

• Không để lại bất cứ thứ gì ngoài những dấu chân: Hãy mang theo một túi rác nhỏ bên mình. Mọi loại rác thải, kể cả rác hữu cơ như vỏ chuối, lõi táo cũng phải được gom mang ra khỏi công viên vì chúng có thể làm thay đổi thói quen ăn uống của động vật hoang dã.

• Nói KHÔNG với thú cưng: Chó (kể cả chó cảnh đã được xích) hoàn toàn bị cấm mang vào vườn quốc gia nhằm tránh lây lan dịch bệnh và làm hoảng sợ các loài bản địa.

• Động vật hoang dã tại Alps cực kỳ nhạy cảm. Bạn nên bắt đầu chuyến đi từ lúc 5 - 6 giờ sáng hoặc nán lại vào lúc hoàng hôn (4 - 6 giờ chiều). Hãy đầu tư một chiếc ống nhòm phân giải cao hoặc một ống kính camera có tiêu cự từ 300mm trở lên để có những thước phim để đời mà không làm ảnh hưởng đến chúng.

• Chuẩn bị bản đồ ngoại tuyến: Sóng điện thoại (4G/5G) tại một số thung lũng sâu hoặc đỉnh núi cao của công viên sẽ hoàn toàn biến mất. Hãy tải trước ứng dụng Swisstopo hoặc bản đồ offline của Google Maps để định vị.

• Nếu bạn có kế hoạch di chuyển nhiều tại Thụy Sĩ, hãy đầu tư ngay một chiếc Swiss Travel Pass. Tấm thẻ quyền lực này giúp bạn sử dụng không giới hạn tất cả các phương tiện công cộng (tàu hỏa, xe buýt, thuyền) và được giảm giá sâu hoặc miễn phí vé vào cửa tại hàng trăm bảo tàng, điểm tham quan trên toàn quốc.

Xem thêm: Top những thành phố Thụy Sĩ nhất định phải ghé qua

Vườn quốc gia Thuỵ Sĩ chính là nơi lưu giữ trọn vẹn vẻ đẹp nguyên thủy nhất của hành tinh. Hành trình từ khoang tàu Rhaetian Railway sắc đỏ rực rỡ cho đến các cung đường trekking huyền thoại đầy thử thách mở ra cho du khách trải nghiệm đa giác quan tại nơi đây với hệ sinh thái sinh động, thực vật phong phú và động vật quý hiếm. Tất cả hòa quyện lại tạo thành một liều thuốc tinh thần chữa lành cho tâm hồn. Nếu bạn e ngại những thủ tục visa châu Âu phức tạp, lo lắng về việc lên lộ trình di chuyển hay rào cản ngôn ngữ khi băng rừng vượt thác tại Alps, hãy để Saigontimes Travel đồng hành cùng bạn để hành trình này thêm phần trọn vẹn và đong đầy những kỷ niệm.